Erken cumhuriyet döneminde deniz gücü oluşturma girişimleri: Gölcük Tersanesi (1923-1939)

Abstract

Bu araştırmada, 1911 yılında İngiltere’den sipariş verilen drednot tipi harp gemilerinin hem coğrafi sebepler hem de altyapı eksikliği nedeniyle Haliç Tersanesi’nde bakım ve onarımlarının yapılamayacağı Osmanlı Devleti tarafından tespit edilmiş, netice olarak İzmit Körfezi’ndeki Gölceğiz (Gölcük) ve Kazıklı (Kavaklı) sahilleri arasında yeni bir askeri tersane kurulmasına karar verilmiştir. Ancak Birinci Dünya Savaşı nedeniyle proje gerçekleştirilememiştir. Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasından İkinci Dünya Savaşı’nın başlangıcına kadar geçen süreç içinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin, Osmanlı Devleti’nden devraldığı deniz gücünün – bilhassa Yavuz muharebe kruvazörünün bakım ve onarımının yapılarak yeniden harbe hazır hale getirilmesi maksadıyla Gölcük bölgesinde tesis ettiği askeri tersanenin kuruluş faaliyetleri ele alınmaktadır. Söz konusu dönemde, başta Yavuz muharebe kruvazörü başta olmak üzere diğer deniz platformlarının ihtiyaç duyduğu bakım-onarımını ve gelecekte tatbik edilecek donanma inşa ve tedarik programlarını destekleyebilecek bir askeri tersane ve üs kurulmak istenmiştir. Bu kapsamda Flender Anonim Şirketi’nin (Flender Aktiengesellschaft) yüzer havuz inşası, Penhoët Atölyeleri ve Tersaneleri’nin (Ateliers et Chantiers de Saint-Nazaire Penhoët) tamir faaliyetleri ve son olarak Hollanda Projesi olarak bilinen The Netherlands Harbour Works Co. (Nederladsche Maatshappij Voor Havenwerken) yatırımları incelenerek özellikle bunların deniz gücüne etkileri üzerinde durulmuştur. Bunun neticesinde de Gölcük Tersanesi’nin kurulmasının sanayisi gelişmemiş bir ülkede kıt kaynaklarla kendi kendine yetebilen bir tesis olarak deniz gücünün idamesini sağladığı, ilerleyen süreçte hem su üstü hem de su altı harp platformlarının inşası ve bakım-onarım faaliyetleriyle harbe hazırlık seviyesini en yüksek seviyede tuttuğu ve Cumhuriyet Donanmasının bilgi birikimi sürecinin temellerinin atıldığı anlaşılmıştır.