Büyülü gerçekçilik ve İhsan Oktay Anar’ın romanlarındaki izler

Abstract

Latin Amerika kökenli edebî bir akım olan büyülü gerçekçilik, Latin Amerika’nın tarihi ve kökleriyle Avrupa merkezli modernizm, gerçeküstücülük ve postmodernizm gibi edebiyat akımlarının bir sentezi, aynı zamanda bu akımlara bir tepkidir. “Gerçek dışı ve büyülü olanın, metinlerde hiçbir yadırgatıcı özellik sergilemeden, gerçekliği sorgulanmayacak kadar gerçekçi bir şekilde sunulması” olarak tanımlanabilecek büyülü gerçekçilik, bu bakımdan fantastik yazından ayrılır. Geçmişi İspanyolların ve diğer Avrupalı devletler ile ABD’nin bölgeyi asimile çalışmalarına kadar uzanan büyülü gerçekçilik, doğduğu yirminci yüzyıl başlarından, 1950’lerdeki patlamasına kadar pek çok ve detaylı aşamadan geçmiştir. Buna ek olarak yerellikten sıyrılıp evrensel bir akıma dönüşmüş ve dünya çapında tanınan önemli temsilciler ve eserler çıkarmıştır. Türk edebiyatında ve okur çevrelerinde kendine daha geç yer bulan akım, yapılan akademik çalışmalar ve verilen edebî eserler bağlamında hâlâ yeni sayılmaktadır. Türkçedeki teorik kaynak yetersizliğine bağlı olarak büyülü gerçekçilik henüz Türkiye’de tam anlamıyla tanınmamakta, bu sebeple büyülü gerçekçi Türk yazarlar başka edebî akımlara dâhil edilmektedirler. Bugüne kadar sadece postmodernist yönüyle tanınan İhsan Oktay Anar da bu yazarlardan biridir. Eserlerindeki postmodernizm izleri açık olsa da, Anar’ın romanları aynı zamanda büyülü gerçekçi akımın izlerini de taşımaktadır. Bu çalışmada, büyülü gerçekçiliğin doğuşu, gelişmesi ve dünyaya yayılması kronolojik olarak anlatılmıştır. Latin Amerika kültürü ve tarihi ile Avrupa etkisi doğrultusunda kaynakları ile özellikleri belirlenmiş; modern Türk yazınının önemli isimlerinden İhsan Oktay Anar’ın eserlerindeki izleri tespit edilmiştir.