Çevre koşullarında stratejik duruş, firma yetenekleri ve firma performansı ilişkisi: Lojistik sektöründe bir araştırma

Abstract

Yapılan bu çalışmanın amacı, öncelikli olarak çevresel koşulların firma performansı üzerinde yarattığı etkileri araştırmaktır. Bunu yaparken stratejik duruşun, aracı (mediator) etkisinin varlığı öngörülerek değişkenler arası etkileşimi araştırılmıştır. Ayrıca, firma yeteneklerinden olan dinamik yeteneklerin, çevresel koşullar-firma performansı, çevresel koşullar-stratejik duruş ve stratejik duruş-firma performansı ikili ilişkilerinde düzenleyici (moderatör) etkilerine de bakılmıştır. Bu araştırma kapsamında, Türkiye'de Marmara bölgesinde Uluslararası Nakliyeciler Derneğine (UND) kayıtlı olan ve bu derneğe kayıtlı olmayıp, Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneğine (UTİKAD) kayıtlı olan, lojistik firmalarının değişken çevresel koşullarda stratejik duruşu, firma yetenekleri ve performansı arasındaki ilişkiler ele alınmıştır. Bu amaç ve kapsam doğrultusunda, bir araştırma modeli ve buna bağlı araştırma hipotezleri geliştirilmiştir. Oluşturulan araştırma modeli, Dess ve Beard (1984) tarafından geliştirilen çevre koşullarının üç boyutunu, Venkatraman (1989) tarafından geliştirilen stratejik duruşun altı boyutunu, Pavlou ve El Sawy (2006) tarafından geliştirilen firma yeteneklerinden olan dinamik yeteneklerin dört boyutunu içermekte ve firma performansı değişkenlerinden oluşmaktadır. Araştırma modelindeki hipotezleri test etmek için araştırma kapsamında faaliyet gösteren 218 lojistik firmasında, yönetici pozisyonunda çalışan 264 kişiye, araştırmaya ait anket uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizi, SPSS ve AMOS paket programı kullanılarak Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz sonuçlarına göre, stratejik duruş değişkeninin, çevresel koşullar ile firma performansı arasında tam aracılık etkisine sahip olduğu saptanmıştır. Ayrıca dinamik yetenekler değişkeninin ikili ilişkilerde düzenleyici etkide bulunmadığı ama stratejik duruş ve firma performansı üzerinde doğrudan etkide bulunduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, elde edilen bulgularla lojistik firmalarının stratejik duruş özelliklerinin farkına varmalarına olanak sağlanarak, firma yeteneklerinin nasıl geliştirilebileceği ve değişen çevre koşullarında performanslarını nasıl arttırabilecekleri yönünde yol gösterecek bilgiler ortaya konulmuştur.