Eğitimde başarısızlık: Sosyo ekonomik etkenler çerçevesinde lise öğrencileri üzerine nitel bir analiz

Abstract

Bu araştırmada pek çok kişinin deneyimlediği eğitim hayatında yaşanan başarısızlığın öğrenciler için ne anlama geldiği ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Öğrencilerin akademik başarısızlığı hangi durumlarda yaşadıkları, nelerin akademik başarısızlığa sebep olduğunu düşündükleri ve en önemlisi akademik başarısızlığı nasıl tanımladıkları bu araştırmanın cevap bulmaya çalıştığı sorular olduğundan araştırma yorumlayıcı fenomenolojik anlayışla yürütülmüştür. Esenler ve Kadıköy ilçelerinde yer alan Meslek Lisesi, Anadolu Lisesi ve İmam Hatip Lisesi olmak üzere toplam 7 okul araştırmanın uygulama sahasını oluşturmaktadır. Araştırmada maksimum çeşitlilik örneklem kullanılmıştır. Başarısızlık hikayelerinin ve demografik bilgilerinin toplandığı 1048 10. Sınıf öğrencisi arasından cinsiyet, okul türü, başarı durumu, sosyo-ekonomik durum gibi değişkenlerin çeşitlilik göstermesine dikkat edilerek 29 öğrenci ile birebir görüşmeler yapılmıştır. Yapılan görüşmelerden elde edilen bulgular “Öğrencilere göre Başarısızlık Kavramı”, “Öğrencilere göre Başarı Kavramı”, “Başarısızlıkla İlişkilendirilen Durumlar”, “Öğrencilere göre Başarısızlık Nedenleri” ve “Başarısızlıkla Mücadele” olmak üzere beş tema altında sunulmuştur. Öğrencilerin yapmış oldukları tanımlarda neoliberal bireyci anlayışın ve toplumsal cinsiyet rollerinin etkisi görülmüştür. Bununla beraber öğrenciler başarısızlık nedenleri arasında aile, arkadaş, öğretmen, okul, bireyin kendisi ve toplum olmak üzere farklı faktörlerden bahsetmişlerdir. Öğrencilerin başarısızlıkla mücadele etme yöntemleri de bulundukları sosyo-ekonomik düzeye göre değişiklik göstermektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular alan yazında yer alan eğitimde başarısızlık ile ilgili teoriler ve yapılan çalışmaların sonuçları ile birlikte ele alınarak tartışılmış ve yorumlanmıştır.