Alî'nin Gevher-nigîn'i (inceleme-metin)

Abstract

Bu çalışmada çevriyazısını sunup incelediğimiz Alî tarafından kaleme alınan Hikâyet-i Şah Cihan ve Gevher-nigîn başlıklı eserin bugün için bilinen tek nüshası, Berlin Staatbibliothek'in yazmalar bölümünde Ms. or. fol. 4110 numarasıyla kayıtlıdır. Eserin hatime bölümündeki ifadelerden 18. yüzyılda yaşadığı anlaşılan Alî hakkında edebiyat kaynaklarında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Hakkında şimdiye kadar bilimsel çalışma yapılmamış olması, tahkiye esaslı mensur bir hikâye olması, eserde çok sayıda manzum parçaya yer verilmesi ve köken itibarıyla Camasbname’nin hikâye örneklerinden olması eserin çalışılmasına imkân vermiştir. Alî’nin Gevher-nigîn’i başlığıyla hazırladığımız bu yüksek lisans tez çalışması, giriş, Gevher-nigîn hikâyesi, metin ve sonuç başlıklarının yer aldığı dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın en önemli kısmını teşkil eden Gevher-nigîn hikâyesi başlığı, eser ve yazar hakkında; hikâyenin biçimi, özeti ve kurgusal yapısı; zaman, mekân, şahıs kadrosu ve motifler; üslup özellikleri, benzer metinlerle mukayese alt başlıklarının bulunduğu dört bölümden oluşmaktadır. Bu minvalde ilk başlıkta eser ve yazar hakkında bilgi verilmektedir. Daha sonra, hikâyenin anlatıldığı tahkiye bölümünün biçimsel yapısı, özeti ve kurgusal yapısı incelenmektedir. Hikâyenin özeti verildikten sonra her bölümde öne çıkan olay, sorun, çözüm sarmalı tablo ile sunulmaktadır. Ayrıca, hikâyedeki sahneler tabloyla verilmektedir. Sonraki başlıkta, hikâyenin nasıl bir kurguyla oluşturulduğu göz önüne alınarak hikâyedeki zaman, mekân, şahıs kadrosu ve motifler ele alınmaktadır. Her başlığın sonunda konuyla ilgili şekil ve tablolar sunulmaktadır. Üslup başlığında ise önce tahkiye unsurları, daha sonra manzum parçaların kullanımı ve son olarak da dil ve söyleyiş özellikleri araştırılmaktadır. İnceleme sırasında elde edilen bilgiler sonuç başlığı altında değerlendirilmektedir. En sonda ise çalışmaya konu olan eserin çevriyazısı sunulmaktadır. Böylece, bu tez kapsamında incelediğimiz ve çevriyazısını sunduğumuz Gevher-nigîn hikâyesinin, özelde tahkiye esaslı mensur hikâye çalışmalarına genelde ise eski Türk edebiyatı çalışmalarına katkı sunmasını temenni ediyoruz.