Türk stratejik kültüründe süreklilik ve ince ayar : erken cumhuriyet dönemi üzerinde bir modelleme

Abstract

Soğuk Savaş sonrasında dünya politikasını belirleyen büyük değişimler, özellikle uluslararası ilişkiler alanındaki akademisyenlere eleştirel bir değerlendirme için olağanüstü bir fırsat sunuyor. Alan dışından bakan bir gözlemcinin gözünde uluslararası ilişkiler ve özellikle güvenlik alanında faaliyet gösteren akademisyenlerin Soğuk Savaş'ın sona ermesi sonucunda yaşadıkları mahcubiyet, depremde binası yıkılan inşaat mühendisininkine benzetilebilir. Küresel politikayı ölçmek için yapılan analizlerin hızlı değişim içindeki dünyanın analizi için yetersiz olduğu çeyrek yüzyıldan beri kanıtlanmış olsa da, analiz kategorilerinin halen çok sınırlı ve yetersiz olduğu da bir gerçektir. Rasyonel yöntemlerin popülerliği, yerini kültürel göstergeleri de analizlere dahil eden daha kapsayıcı bir yaklaşıma bırakmaktadır. Strateji çalışmalarında da aynı eğilim gözlemlenmektedir. Bu bağlamda stratejiye kültürel bakış açısını kazandıran “stratejik kültür” alanı da; bir taraftan konuyu kültürel yaklaşımlara indirgeyen siyaset bilimciler, diğer taraftan da salt savaş tarzı bakımından ele alan tarihçiler tarafından kontrol edilmektedir. Bu araştırma her iki eğilimi uzlaştırmaktan ziyade, stratejik kültürün tespitinde karar alıcı davranışına odaklanarak, özündeki sürekli ve değişken ögeleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu maksatla, Türk stratejik kültüründeki süreklilik ve değişim Cumhuriyet stratejik kültürünün biçimlendiricisi olarak kabul edilen Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün davranışı üzerinden analiz edilmiştir. Araştırmada Atatürk’ün üç farklı dönemde kullandığı metinleri üzerinde yorumlayıcı içerik analizi, operasyonel kod analizi ve bilişsel haritalama yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, Türk stratejik kültüründe değişim olarak gözlemlenen hususların aslında birer pragmatik ince ayar davranışı olduğunu göstermektedir.