Erken Cumhuriyet’te dağ ve kış mekanlarının inşası

Abstract

Bu tez çalışmasında Alpinizm ve dağ romantizmi üzerine yazan yabancı akademisyen ve araştırmacılardan esinlenilerek, Türkiye coğrafyasında modern dağ imgelerinin ortaya çıkışı ile yüksek coğrafi mekanların inşa edilmesine ilişkin sürecin İkinci Dünya Savaşı’nın bitimine kadar olan dönemdeki bir kesiti, büyük ölçüde Uludağ'ın mekansal üretimi üzerinden, geniş açılı ve uzun dönemli bir perspektifle incelenmiş ve bu doğrultuda Osmanlıdan Cumhuriyete geçişle birlikte modern dağ imgelerinin inşa edilmesinden dağ ve kış sporlarının ortaya çıkışına gelinceye kadar ki süreç, bu süreci var eden tarihsel, siyasal, toplumsal ve fiziko-sosyo-kültürel mekansal dinamikler dikkate alınarak farklı konu başlıkları altında analiz edilip sorunsallaştırılmıştır. Söz konusu incelemenin ana eksenini pre-moderniteden moderniteye geçiş teşkil eder. Diğer bir ifadeyle bu tezde modern dağ imgelerinin ortaya çıkışı ile yüksek coğrafi mekanların algılanışındaki değişimi izlemek ve kavramak modern öncesinden adım adım moderne geçişi ifade eden bir süreci imler. Bu bağlamda bu çalışmanın ürettiği metinde, Erken Cumhuriyet’te modern dağ imgelerinin inşası ile yüksek coğrafi mekan algısında ortaya çıkan değişim ve söz konusu değişimin, mimarlığın ana konularından olan yapılar ve yapılı çevreyle birlikte fiziksel çevre kavranışı ve fiziko-sosyo-kültürel mekansal üretimler ile olan ilişkisi “modern öncesi” ve “modern” bağlamsal olguları odağında irdelenmiştir. Bunun yanı sıra söz konusu bu süreç modern bir yönetim tarzı olarak sosyal devlet olgusunun gelişimiyle koşutluk içinde ele alınmış ve bu doğrultuda aynı zamanda H. Lefebvre’nin mekan üretimine ilişkin düşünceleri referans alınarak, dağ ve kış mekanlarının inşası siyasal bir etkinlik programı dahilinde gerçekleştirilen mekansal üretimler olarak incelenmiştir. Dolayısıyla bu çalışma mimarlık tarihi ile sosyal bilimlerin ve kültürel çalışmaların arakesitinde biçimlenmektedir. Burada metodolojik olarak disiplinlerarası ve eleştirel bir yaklaşım tercih edilirken, mimarlığı sadece yapılar ve yapılı çevre üzerinden değil, fiziksel ve kültürel mekan üretimi, fiziksel çevre kavranışı ve sosyal mekansal pratikler bağlamında ele almak amaçlanmıştır. Tezin ana konusunu 1928-1945 yılları oluşturmaktadır. Ancak, konunun Türkiye coğrafyasında tarihsel süreç içinde geçirdiği dönüşümü anlamak üzere Geç Osmanlı dönemi ile Avrupa kültür coğrafyasındaki duruma da kısaca değinilmiştir. Bu doğrultuda çalışma, tezin konusunu belirleyen problem tanımı ile ilgili kuramsal çerçeveyi ortaya koyan giriş bölümünün ardından, eleştirel söylem analizi ile her biri konuyu farklı bir açıdan kendi içinde irdeleyen ve tartışan beş bölümden oluşmaktadır. Modern dağ imgelerinin ortaya çıkışı ile yüksek coğrafi mekanların inşa edilmesi, Erken Cumhuriyet’teki siyasal, toplumsal, zihinsel ve kültürel dönüşümlerle birlikte ulus devletin ve milli kimliğin inşa edilmesine olduğu kadar doğa ve fiziksel çevre kavranışına, turizm, dağ ve kış sporları ile milli park ve doğal çevre korumanın sosyal tarihine, görsel kültürdeki değişimlere, gündelik hayat, boş zaman ve tatil kültürüne, popüler tüketim örüntülerine ve imge üretimine, siyasi ve sivil aktörlerin mantalite tarihine ışık tutacak çok önemli veriler içermesine karşın Türkiye’de tarih yazımında hiç konu edilmemiştir. Bu açıdan tez, hiç dikkate alınmamış bir konuyu gündeme taşımakla birlikte, aynı zamanda Türkiye modernleşmesini farklı açılardan çözümlemek üzere yeni akademik çalışmalara konu oluşturacak problem alanları ortaya çıkarıp işaret etmektedir.