1980 sonrası Türk şiirinde mistik eğilimler

Abstract

Batı etkisinde gelişen yeni Türk edebiyatında mistik şiir incelemeleri neredeyse bütünüyle tarihsel tasavvuf düşüncesi ve şiirinin gölgesinde kalmıştır. Göreceli olarak erken bir dönemde ortaya çıkan Asaf Halet Çelebi’nin şiiri bile modern Türk şiirinde bir sıra dışılık veya tasavvuf şiirinin bir uzantısı olarak görülmekten kurtulamamıştır. 1980’lere kadar ikinci bir güçlü örneğiyle karşılaşılmayan evrensel mistik şiir bu dönemde hem tasavvuf düşüncesi içinde kendine bir yer açmış hem de modern şiirin güçlü bir damarı olacağını sezdiren yeni ve yetkin temsilcileri kazanmıştır. Yer yer geleneksel tasavvuf düşüncesiyle örtüşüp bütünleşen bazı modern örneklerin yanında sufi öğretisi içinde de çığır açacak şiirler yazılmış ve evrensel mistik şiirin kimi olgun verimleri ortaya çıkmıştır. 1980 sonrasının mistik Türk şiiri üzerine dönemsel bir tarama özelliği göstermeyen bu çalışmada mistik eğilimlerin çeşitlenmesini ve bu çeşitliliği besleyen ilkesel ayrımları belirlemek amacı güdülmüştür. Dönemin genel bir niteliği olarak siyasal koşulların edebiyat üzerindeki süregelen baskısını yitirmeye başlamış olması bir yandan laik şiirin içerisinden mistik uçların çıkmasını, diğer yandan İslamcılık etkisi altındaki şairlerin de oransal olarak kendilerini daha özgür duyumsadıkları mistik şiire yönelmesini kolaylaştırmış gibidir. Bu koşullar altında bu çalışmanın evrensel mistik düşüncenin şiirini tanımlamayı ve incelemeyi öncelediği, buna koşut olarak belirgin bir biçimde klasik tasavvufa bağlı kalan bazı tipik örnekleri dışarıda bıraktığı görülecektir.