The western Balkans in Turkish foreign policy in the post cold war period (1990-2021)

Abstract

Bu çalışma, Soğuk Savaş'ın sona ermesinden günümüze dek (2021) Türkiye'nin Batı Balkanlar'daki dış politikasını incelemeyi amaçlamaktadır. Tarihsel olarak Balkan Yarımadası, Osmanlı İmparatorluğu ve daha sonra modern Türkiye için hayati öneme sahip bir bölge olmuştur. Türkiye'nin Avrupa'ya tek kara koridoru olan Balkan Yarımadası'nın jeostratejik öneminin yanı sıra, Türkiye'nin bu bölgeye aktif katılımında güvenlik, ekonomi, akrabalık, kültür gibi faktörlerde belirleyici olmuştur. Soğuk Savaş döneminde uluslararası sistemin iki kutuplu yapısı gereği Türkiye, dış politikasını genişletme bağlamında kısıtlarla karşı karşıya kalmıştır. Bu dönemde Türkiye'nin Balkan bölgesindeki dış politikası büyük ölçüde pasif ve durağandı. 1990'dan sonra uluslararası sistemin dönüşümü ve iki kutuplu sistemden ABD'nin başını çektiği tek kutuplu sisteme geçilmesiyle birlikte ise Türkiye'nin Balkan bölgesinde varlık göstermesi ve etkinlik sağlaması için elverişli bir ortam ortaya çıkmıştır. Bu konjonktürde Türkiye'nin dış politikası için ilk ciddi sınav, Yugoslavya'nın şiddet yoluyla gerçekleşen dağılma süreci olmuştur. Aktif diplomasisi, askeri ve barışçıl koruma misyonlarına katılım ve savaşlardan kaçan mültecilere kucak açma politikasıyla Türkiye 1990'lı yıllarda Batı Balkanlar'daki gelişmelerde söz sahibi olmayı başarmıştır. Diğer yandan, 21.yüzyılın başlarında Türkiye'nin iç politikasında bir değişiklik olmuş ve 1990'ların koalisyonlar dönemi sona ererek, 2002'den bugüne dek Türkiye'yi tek parti iktidarı olarak Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) yönetmiştir. İç politikadaki değişikliklere rağmen, Türkiye'nin 1990’larda başlayan Batı Balkanlar'daki angajmanlarını 21.yüzyılın ilk yirmi yılında AKP yönetimi de sürdürmüştür. Bu çerçevede, bu doktora tezinin temel araştırma sorusu, AKP iktidarı döneminde Türkiye'nin Batı Balkanlar’a dönük dış politikası, 1990’lardan itibaren yürütülen aktif dış politikanın bir devamı mıdır? olacaktır. Tez, Türkiye'nin Batı Balkanlar'daki dış politikasının Soğuk Savaş sonrası dönemin başlangıcından günümüze kadar bir devamlılık arz ettiği sonucuna varmaktadır. Bu sonuç, son otuz yıllık dönemde, Türkiye'nin Batı Balkanlar'daki tüm önemli gelişmelerde aktif rol aldığı ve böylelikle Soğuk Savaş döneminde karakteristik olan bölgesel meselelere karışmama politikasından vazgeçtiği anlamına gelir.