İzmir Körfezi karot sedimentleri radyoaktivite ve kimyasal parametrelerle kirliliğinin araştırılması

Abstract

Dünya üzerindeki her şey, hava, su, bitkiler ve hayvanlar hem doğal hem de antropojenik kaynaklı radyoaktif element içerirler. Son otuz yıldır özellikle Çernobil ve Fukuşima nükleer reaktör kazalarından sonra, bir çok araştırmacı doğal ve yapay radyonüklidleri inceleme adına müthiş bir eğilim göstermişlerdir. Çalışmada radyonüklid tespitinin yanı sıra denizel sedimentlerdeki ağır metal kirlilikleri de incelenmiştir. Deniz kıyılarında hızlıca artan sanayi ve ekonomik gelişimler, insanlar tarafından oluşturulan çeşitli bileşen ve kimyasalların artması ciddi problemleri ve çevresel risklerini beraberinde getirmiştir. Kirlilikler akuatik ortama salındıklarında, normalde partikül maddelere bağlanırlar ve sonuçta yere doğru yerleşerek denizel sedimentlere katılırlar. Denizel çökeltileri, batan kirliliklerin ikincil kaynağı olarak düşünülebilir. Bu çalışmada, İzmir Körfez kıyılarından Karşıyaka (12.5‐13.5 m), İnciraltı (6.5‐7.5 m), Bayraklı (10.0‐12.0 m) ve Çeşmealtı (4.5‐5.0 m) lokasyonlarının farklı derinliklerinden alınan güncel dip çamuru karot örnekleri ağır metal, gama doğal radyoaktivite ve toplam alfa ve toplam beta konsantreleri tespit edilmiştir. Yapılan çalışmada radyonüklidlerin doğal gama aktivite değerleri HPGe yüksek saflıkta germanyum dedektör kullanılarak elde edilmiştir. Bunun sonucunda, U‐238, Th‐226, Ra‐226, K‐40 ve fisyon ürünü olan Cs‐137 radyoaktif elementlerin gama aktivite konsantrasyonları ve dedekte edilen minimum ortalama aktiviteleri (MDA) sırasıyla; 8.4±0.23 Bq/kg, (MDA) 1.3±0.03 Bq/kg; 19.6±0.51 Bq/kg, (MDA) 1.37±0.04 Bq/kg; 8±0.96 Bq/kg, (MDA) 2±0.2 Bq/kg; 77.4±0.96 Bq/kg, (MDA) 8.28±0.05 Bq/kg ve 1.93±0.3 Bq/kg, (MDA) 0.124±0.04 Bq/kg’dır. Sediment örneklerinde toplam alfa ve toplam beta aktivitelerini belirlemek için düşük seviyeli sayım sistemi (Berthold, LB770‐PC 10) kullanılmıştır. Dört bölgede ölçülen toplam alfa ortalama miktarı; 0.780 ± 0.06 Bq kg‐1, dedekte edilen minimum aktivitesi (MDA) 0.056 Bq kg‐1’dır. Aynı şekilde tüm bölgelerin toplam beta miktarları ise; 3.657 ± 0.16 Bq kg‐1 ve dedekte edilen minimum ortalama beta aktivitesi 0.276 Bq kg‐1’dır. Ağır metal analizleri, mikrodalga çözümleme işleminden sonra sıvı haldeki örnekler ICP‐OES ile ölçülmüştür. Özellikle denizel ortamlarda en çok kirliliğe sebep olan Al, Cd, Co, Cr, Cu, Ni, Pb, Zn ağır metalleri incelenmiştir. Tüm bölgelerde elde edilen ağır metal değer aralıkları sırasıyla; 7.06‐7.79 (%), <Ö.L., 3.45‐20.62 μg/g, 36.07‐203.8 μg/g, 11.52‐51.55μg/g, 20.45‐ 143.8 μg/g, 3.685‐18.72 μg/g ve 83.33‐177.2 μg/g’dır.