Anadolu ağızlarında eskicil söz varlığı

Abstract

Bu çalışmada standart dilde olmayan fakat Anadolu ağızlarında bugüne kadar varlığını korumuş olan eskicil söz varlığı ortaya konulmuştur. Çalışmamızda incelediğimiz sözcükler Eski Türkçe (Orhon, Uygur ve Karahanlı) ve Orta Türkçe (Harezm, Kıpçak, Çağatay, Eski Anadolu Türkçesi) Türkçe söz varlığını kapsamaktadır. Çalışmamıza konu olan eskicil söz varlığının tespiti için öncelikle TDK tarafından yayımlanan Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü adlı çalışma A'dan Z'ye taranarak Türkçe kökenli eskicil sözcükler tespit edilmiştir. Derleme Sözlüğü dışında özellikle birçoğu 1990'lardan sonra yayımlanan kitaplar ve YÖK ulusal tez merkezinde kayıtlı yüksek lisans, doktora tezi olarak hazırlanmış ağız çalışmaları ve bunların sözlük bölümleri gözden geçirilmiş, elde edilen bulgular köken bilgisi sözlükleriyle karşılaştırılarak incelenmiştir. Çalışma beş ana bölümden oluşur. İlk bölüm olan Giriş bölümünde çalışmamızın yöntemi, amacı ve kapsamı belirtilerek Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü ve eskicillik konularını açıklayan bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde taranan kaynakları gösteren tablolar bulunmaktadır. Üçüncü bölüm çalışmamızın ana kısmını oluşturan İnceleme kısmıdır. Bu bölümde, Derleme Sözlüğü ve ağızlarla ilgili yapılmış yeni yayınlar tarandıktan sonra elde edilen sözcükler incelenirken her bir maddebaşı için başta Türkçenin en eski sözlüğü olan Dîvânu Lugâti't-Türk olmak üzere An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Uigurisches Wörterbuch, Old Turkic Word Formation, Drevnetyurkskiy Slovar, Andreas Tietze'nin Tarihî Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati ve Hasan Eren'n Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü gibi kaynaklar kullanılmıştır. Dördüncü bölümde çalışmamız ile ulaştığımız bulgular Sonuç kısmında ifade edilmiştir. Beşinci bölümde tespit ettiğimiz sözcüklerin dizinini gösteren tablo yer almaktadır.