19. yüzyıl İstanbul'unda Osmanlı devlet simgelerinin mimaride kullanımı

Abstract

19. yüzyılda Osmanlı devleti Avrupa'da devletlerarası rekabetin içinde olmuş, bu rekabetin zorlaması ile yapılan yenilikler siyasi gücün merkezde toplanması üzerine yoğunlaşmıştı. Siyasi otoriteyi simgeleyen egemenlik sembolleri, tekrar gözden geçirilerek deyim yerindeyse yenilenerek iktidar yapılarına uygulandı. Bu bağlamda önceki devrin sembolleri de, Osmanlı Devleti'nin yeni yüzünü yansıtacak biçimde yenilendiler. Güç ilişkilerinin simgeler aracılığıyla kurulduğu 19. yüzyılda, değişen dünya yapısına Osmanlı da katılmış, önceleri devlet yapıları üzerinde devleti sembolize eden tuğra bulunurken, zamanla farklı bir sembole ihtiyaç duyulmuştu. III. Selim zamanında ilk kez tuğra dışında ay-yıldız kullanılarak devletin resmi simgesi değişmez bir sembol kazandı. Yüzyılın sonlarına gelindiğinde ay-yıldızın etrafında yapının işlevine göre değişen armalar, artık hem devleti hem de hükümdarı simgeliyordu.Başkent İstanbul'da inşa edilen devlet yapılarındaki tuğra ve armalar sultanın şahsında birleştirici, kaynaştırıcı, güven verici ideolojik ifadelerle, çağdaşı imparatorluklar gibi mimari yapılar aracılığı ile temsil edildi.Bu çalışmada 19. yüzyıl İstanbul'unda iktidarın sergilenmesinin bir biçimi olan devlet yapıları incelenerek, tarihsel süreç, mimari özellikler ve içerdiği devlet simgeleriyle bağlantılı olarak incelenmiş, bu armalar işaret ettiği idealar yapı işleviyle çakıştırılarak devletin vermeye çalıştığı mesajlar incelenmiştir.Çalışmanın 1. Bölümü olan giriş kısmında literatür özeti, tezin amacı ve hipotez ele alınmış, kuruluşundan 19.yüzyıla gelene kadar Osmanlı İmparatorluğu'ndan kısaca bahsedildikten sonra 19. yüzyıldaki yeni yüzü anlatılmıştır.2. Bölümde, Türk Devletleri'nin Simgeleri, fotoğraflar eşliğinde, İslamiyet Öncesi Türklerde Simgeler, Türk-İslam Devletleri'nde Simgeler ve Osmanlı Devletinde Simgeler olarak üç alt bölümle açıklanmıştır.3. Bölümde, 19.Yüzyılda Osmanlı Devlet Yönetimi ile İstanbul ve 19. yüzyıl istanbul yapılarında devlet simgeleri alt başlıklarıyla, III. Selim, II. Mahmud, Abdülmecid, Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemleri toplumsal, siyasal ve ekonomik durum incelendikten sonra inşa edilen devlet yapıları ve kullanılan Osmanlı devlet simgeleri kronolojik olarak incelenmiştir.Sonuç bölümünden sonra kapsamlı bir bibliyografya ile ekler verilmiştir.