Uluslararası pazarlara giriş stratejilerinin çok kriterli karar verme yöntemi ile değerlendirilmesi: Türkiye örneği

Abstract

Bu çalışmada, Türk Çok Uluslu İşletmelerinin (TÇUİ) dış pazarlara giriş stratejileri ve pazara giriş stratejileri üzerinde etkili olan faktörler arasındaki ilişki incelenmiştir. Analiz yöntemi olarak Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) modellerinden biri olan Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) kullanılmıştır. AHP yöntemi pazara giriş stratejilerinin (direkt yatırım, ortak girişim, lisanslama, ihracat) birbirleri arasında nasıl bir önem sıralamasının olduğunun belirlenmesine olanak verdiği için tercih edilmiştir. Araştırmanın temel amacı TÇUİ’lerin dış pazarlara giriş süreçlerinde işletme yapıları ve ev sahibi ülke ilgili özellikleri temel alarak, işletme için en uygun pazara giriş stratejisinin seçilmesine yönelik bir model oluşturmaktır. Araştırmanın bir diğer önemli amacı ise pazara giriş stratejileri üzerinde etkili olan faktörler arasındaki önem derecesinin belirlenmesidir. Daha önce TÇUİ’lerin pazara giriş stratejileri ile ilgili bir çalışmanın yapılmamış olması araştırmanın önemini artırmaktadır. Araştırma kapsamında Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) tarafından çok uluslu işletme özelliği taşıdığı belirtilen 13 TÇUİ ile görüşmeler yapılmıştır. Aynı zamanda uluslararası işletmecilik alanında çalışan 12 akademisyen de araştırmaya katkı sağlamıştır. Araştırma verileri TÇUİ yöneticileri ile yüz yüze, akademisyenler ile ise hem yüz yüze hem de elektronik ortamda görüşmeler yapılarak elde edilmiştir. Araştırmanın sonucunda TÇUİ’lerin yüksek düzeyde kontrol gücü sağlayan ortak girişim ve direkt yatırım stratejilerini, daha düşük kontrol gücü sağlayan ihracat ve lisanslama stratejilerine göre daha yüksek oranlarda tercih ettiği belirlenmiştir. Ayrıca ev sahibi ülke ile ilgili pazar koşulları ve yatırım riski faktörlerinin pazara giriş stratejileri üzerinde yüksek derecede etkisinin olduğu bulunmuştur.