Yaratılış öyküsünün görsel kurgusu üzerinden kadın imgesinin günümüze ikonografik evrimi - Yıldızeli, İrem Ela (My University, 2021)
Kutsal kadın kimliklerinin sanat eserlerindeki yansıması üzerine birçok akademik çalışmalarla karşılaşılmaktadır. Özellikle dar ama derinlemesine ve belli bir tarih aralığına odaklanan bu çalışmalardan, ortaya konulan kadın kimliğinin tarihsel gelişimi ve gelindiği noktayı neden/sonuç ilişkisi üzerinden anlamak mümkün olmamaktadır. Bu tezin amacı, Sümerler ve İbrahimi dinlere ait Yaratılış Öyküsünün görsel sanatlardaki betimlemeleri üzerinden, kadın kimliğinin ikonografik evrimini incelemek ve bu ışıkta kadının toplumdaki konumunda geldiği noktayı ortaya koymaktır. Bu amaçla Sümerlerden, İslam coğrafyası minyatürlerine; Orta Çağ'dan, günümüze kadar gelen süreçteki sanatçıların eserleri incelendi. Tema olarak "Yaradılış", "İlk Günah" ve "Cennetten Kovulma/Çıkarılış" sahneleri analiz edildi. Birinci bölüm Sümerler, İbrahimi dinler olmak üzere dinler üzerinden, ikinci bölümde Modern Çağ’a giriş ile beraber Sanayi Devrimi, İkinci Feminizm Dalgaları gibi toplumsal akımlara göre bölümlere ayrılıp incelendi. Eser bazında; resim, heykel, fotoğraf gibi görsel sanatlar kapsamında sanat eserlerinin yanında, özellikle Sanayi Devrimi ile beraber yaşanan hızlı gelişmeler ve üretici rekabeti yükselmesi üzerine hayatımıza giren grafik tasarım alanında reklam imaj kampanyaları ve logo tasarımları incelendi. Dinler tarihi üzerine araştırmaları olan akademisyenler ve Yaratılış üzerine eserler üretmiş çağdaş sanatçılar ile röportaj yapıldı. Mitolojik unsurlar taşıyan bu öyküde, ilk kadın kimlikleri olarak iki zıt karakter olan Havva ve Lilith üzerine odaklanılmış ve tez araştırma sonucunda elde edilen veriler ışığında Havva’nın modern dünyadaki varlığı sorgulanmıştır. Özellikle, 20. yüzyıl tarihinden bu yana başvuru yapmış markaların ürün kategorilerinin döküm sonucunda ortaya çıkan tablo, geçtiğimiz yüzyılın kimlik konumlandırması açısından önemli rol oynadığını göstermektedir. Son olarak, 21. yüzyıl sanatı üzerinden kadın kimliğinin günümüzdeki yeri üzerine odaklanılmıştır.
Tez (Doktora) - Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2021
Keywords: İkonografi; Yaratılış öyküsü; Sanat tarihi; Kadın kimliği; Dini ve çağdaş sanat; Ortadoğu mitleri ve İbrahimi dinlerde kadının yaratılışı; Âdem ve Havva tasvirlerinin Modern Çağ'a yansımaları