Medikal laboratuvarlarından kaynaklanan atıksuların ve sıvı atıkların yönetimi - Baştürk, İrfan (My University, 2020)
Bu çalışmada, oldukça toksik özellik gösteren medikal laboratuvar kaynaklı atıksuların uzun dönemli karakterizasyonu yapılarak yaygın olarak kullanılan ileri oksidasyon proseslerinden ozonlama ve Elektro-Fenton (EF) perosesleri ile arıtılabilirliği araştırılmıştır. Proses değişkenlerinin proses verimleri üzerine etkisini ve değişkenlerin birbirleriyle etkileşimlerini belirlemek için cevap yüzey yöntemlerinden biri olan merkezi kompozit dizayn uygulanmıştır. Buna ilave olarak medikal laboratuvarda oluşan sıvı atıklar, detaylı olarak incelenmiş, tehlikeli atık sınıfına girenler belirlenmiş, iş sağlığı ve güvenliği çalışması gerçekleştirilmiştir. Karakterizasyon çalışmaları sonucunda medikal laboratuvar atıksularının, KOİ bakımından kuvvetli evsel atıksu olarak nitelendirilebileceği, diğer fizkokimyasal parametreler ile mikrokirletici konsantrasyonu bakımından hem evsel hem de hastane atıksularına kıyasla düşük konsantrasyonlara sahip olduğunu belirlenmiştir. Medikal laboratuvar atıksularının yüksek toksisiteye sebep olmasının en önemli nedenlerinden birinin atıksuda çok yüksek konsantrasyonda bulunan sodyum azid olduğu tespit edilmiştir. EF ve ozonlama prosesleri deneysel çalışmaları, ön çalışmalarda belirlenen işletme parametreleri değer aralıklarında gerçekleştirilmiş, deneysel çalışma sonucunda model yardımıyla maksimum giderim verimlerinin elde edildiği optimum şartlar belirlenmiştir. Her iki proses için de model tarafından tahmin edilen giderim verimleri ile deneysel olarak elde edilen giderim verimlerinin birbirine yakın olması model uygunluğun göstergesi kabul edilmiştir. EF prosesi ile optimum şartlar altında deneysel olarak elde edilen KOİ, BOİ5 ve toksisite giderim verimleri sırasıyla %53,4, %41,2 ve %99,5 olarak; ozonlama prosesi ile KOİ, BOİ5 ve toksisite giderim verimleri ise sırasıyla %50,6, %43,2 ve %99,9 olarak bulunmuştur. EF prosesi ile optimum şartlarda gerçekleştirilen deneysel çalışmalarda giderim verimleri Cephalexin, Ciprofloxacin ve Clarithromycin için sırasıyla %99,1, %98,7 ve %99,4 olarak, ozonlama prosesi ile optimum şartlarda gerçekleştirilen deneysel çalışmalarda giderim verimleri Cephalexin, Ciprofloxacin ve Clarithromycin için sırasıyla %99,5, %98,3 ve %99,6 olarak belirlenmiştir. Toksisiteye önemli derecede katkı sağlayan sodyum azid giderimi ise EF ve ozonlama prosesleri için sırasıyla %98,9 ve %99,6 olarak elde edilmiştir. Tüm model korelasyon katsayıları %80'in üzerinde bulunmuştur. Çalışmadan elde edilen sonuçlar, EF ve ozonlama proseslerinin arıtımında ve atıksu toksisitesini gidermede etkili prosesler olduğunu ve cevap yüzey metodunun proses optimizasyonu için uygun bir araç olduğunu göstermiştir. Çalışma kapsamında gerçekleştirilen sıvı atık yönetimi çalışmalarında, medikal laboratuvarda kullanılan 14 kimyasaldan 11’inin tehlikeli sıvı atık sınıfında yer aldığı belirlenmiştir ve bu sıvı atıklar ayrı toplanması gerekliliği ortaya konulmuştur. İş sağlığı ve güvenliği kapsamında gerçekleştirilen risk değerlendirme çalışması ile ksilen, etil alkol ve trifloroasetik asit kaynaklı oluşan sıvı atıkların, önemli risk skoruna sahip olduğu, diğer sıvı atıkların ise olası risk içerdiği belirlenmiştir.
Tez (Doktora) - Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 2020
Keywords: Medikal laboratuvar atıksuyu; Sodyum azit; Elektro-Fenton; Ozonlama; Merkezi kompozit dizayn