Piridin ve kinolin grupları içeren suda çözünür yeni ftalosiyaninlerin sentezi, fotofiziksel ve fotokimyasal özelliklerinin incelenmesi - Kutlu Dülger, Öznur (My University, 2021)
Tüm dünyadaki ölüm nedenlerinin baş sıralarında bulunan kanser, tedavisi zor ve tehlikeli bir hastalıktır. Kanser tedavi yöntemlerinden biri olan fotodinamik tedavi (PDT) ise sahip olduğu avantajlar nedeniyle son zamanlarda oldukça önem kazanmaktadır. PDT, patolojik dokularda biriken ışığa duyarlı bir bileşiğin (fotosensitizer, PS) lokal veya sistemik uygulamasına dayanır. Ftalosiyaninler (Pcs), dokuya nüfuz eden yüksek dalga boyunda güçlü ışık absorpsiyonları, triplet halde kalma sürelerinin uzun olması ve singlet oksijen üretmedeki yüksek verimlilikleri gibi sebeplerle PDT için umut verici ikinci nesil fotosensitizerlerdir. Bu bileşikler farklı gruplarla sübstitüe edilerek PDT uygulamaları için daha uygun hale getirilebilmektedir. Yapısal stabiliteye sahip olan Schiff bazları, önemli bir organik bileşik sınıfıdır ve antiviral, antikanser olmak üzere çok çeşitli biyolojik aktivitelere sahip olması nedeniyle Pc’ler için sübtitüe edilebilecek gruplardan biridir. Fotodinamik tedavi uygulamasında, ilaç hasta kanına direk enjekte edildiğinden ftalosiyaninin suda çözünebilir olması çok büyük önem arz etmektedir. Ftalosiyaninlerin su içerisindeki çözünürlüğünün düşük olması, biyolojik uygulamalarda kullanımını kısıtlamaktadır. Ftalosiyaninlere fonksiyonel grup olarak kuartize amino grupların eklenmesi ile suda çözünür hale getirilebilir ve PDT’de kullanılmasında avantaj sağlayabilir. Bazik azot atomları vasıtasıyla biyolojik makro moleküller ile hidrojen bağları oluşturabilen, mükemmel biyo uyumluluğa ve geniş bir biyolojik aktiviteye sahip piridin ve kinolin türevleri bu özellikleri nedeniyle seçilebilecek önemli fonksiyonel gruplardır. Bu tez kapsamında, kendi başlarına göstermiş oldukları özellikleri aynı molekül üzerinde birleştirerek kanser tedavisinde kullanılacak üstün özellikli iki farklı grup piridin ve kinolin sübstitüe fotosensitizerlerin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Molekül içi konjugasyonunun sağlanması amacıyla piridin ve kinolin türevleri ftalosiyanin halkasına imin bağı ile sübstitüe edilmişlerdir. Aynı zamanda bu bileşiklerin kuternize türevleri sentezlenmiştir. Elde edilen piridin ve kinolin sübstitüe yeni tip PS’lerin fotofiziksel ve fotokimyasal özelliklerinin incelenmesi sonucunda PDT de kullanılabilme potansiyelleri açısından olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Bu nedenle elde edilen yeni fotosensitizer bileşiklerinin PDT ile kanser tedavisine önemli katkılar sağlaması beklenmektedir. Sentezlenen bileşiklerin yapıları UV–vis, FT-IR, 1H-NMR, ve Kütle spektrofotometresi ile karakterize edilmiştir.
Tez (Doktora) - Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, 2021
Keywords: Suda çözünür ftalosiyanin; Schiff baz; Kinolin; Fotodinamik; Tedavi (PDT)