Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk açılan mimarlık büroları ve dönemin mimarlık ortamı

Abstract

Geç Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyetin ilk yıllarını kapsayan bu araştırma dönemin mimarları, bu mimarlar tarafından kurulan bürolar ve dönemin mimarlık ortamını araştırmayı hedeflemektedir. Çalışma, geç Osmanlı döneminden başlayarak, Osmanlı başkentinde faaliyet gösteren yabancı, gayrimüslim, Levanten ve Müslüman Osmanlı mimarlarının tespit edilmesi ile başlamıştır. İkinci bölümde, Osmanlı Devleti’nde 19.yy ile birlikte mimarlık örgütünün kurumsal yapısında gerçekleştirilen değişiklikler incelenmektedir. Hassa Mimarlar Ocağı’nın kaldırılması ve Ebniye-i Hassa Müdürlüğünün kurulması dönemin ilk kurumsal yapı değişikliği olarak göze çarpar. Bu dönem gayrimüslim kalfalar ve sefaretler aracılığı ile başkente gelen yabancı ve Levanten isimlerin mimarlık faaliyetlerine katıldıkları bir dönem olarak öne çıkar. Yüzyılın son çeyreğinde kurulan Sanayi-i Nefise-i Şahane Mektebi ve Mühendishane mimarlık faaliyetlerine katılacak yeni isimlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Geç Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyetin ilk yılları boyunca başkentte etkin olan mimarları ve bu kişiler tarafından kurulan mimarlık bürolarını tespit etmek için Annuaire Oriental Yıllıklarında yer alan mimar isimleri, bulundukları ev veya han/pasaj adresi ve bu adresin kent içerisindeki konumu ile birlikte listelenmiştir. Buradan elde edilen verilerle, han ve pasajlar bünyesinde faal olan mimarlara ait bürolar, han ve pasaj adı altında mimarların bürosunun bulunduğu yıl ile birlikte, hanların kent içerisindeki konumlarının Goad ve Pervitich haritalarında işaretlenmesi ile birlikte verilmiştir. Üçüncü bölümde, Cumhuriyet sonrası dönemin mimarlık ortamı ve Güzel Sanatlar Akademisi Mezunu mimarlar ve bu mimarlar tarafından kurulan mimarlık büroları incelenmiştir. Güzel Sanatlar Akademisi Mezunu mimarlar arasında mimarlık tarihi literatüründe çok sayıda yayında kendine yer bulan isimlerin yanında bu isimlere göre daha az tanınan mimarların biyografileri de oluşturulmuştur. Bu mimarların mesleki kariyerleri araştırılmış, projeleri, yapılarının dökümü yapılmış, bulundukları görevler ve yayınları tespit edilmiştir. Bu mimarlar tarafından kurulan mimarlık büroları Türkiye’de Cumhuriyet’in ilanından sonra mezun olan mimarlar tarafından kurulan bürolar olması bakımından önemlidir. Büroların ortaklık yapıları, varsa projeleri ve yapıları belirlenmiş, sicil gazetesi kayıtlarında yer alan kuruluş ve fesih ilanları doğrultusunda faaliyet dönemleri belirlenmiştir.