Ayvalık yerleşmesinin gelişim süreci ve mekansal yapı analizi bağlamında koruma planlamasına yönelik öneriler

Abstract

Farklı zaman dilimlerinde varolmuş toplumlar tarihsel süreç içinde yaşadıkları mekanları kendilerine göre şekillendirmiştir. Bu toplumlar zamanla yok olup gitmişler. Ancak kendilerine ait yaşama biçimlerini, ekonomik, sosyal geçmişlerini gelecek kuşaklara aktarmışlardır. Geçmişin izlerini bozmadan ve yenilerini ekleyerek geçmişten geleceğe aktarma ve anlatma sorumluluğunun nedenlediği bir olgu olarak "tarihsel koruma" kavramı karşımıza çıkmaktadır. Zamanla birlikte eski kentlerin kendilerini koruyamamaları koruma kavramı hakkında farklı düşüncelerin ortaya konmasına neden olmuş ve Türkiye içinde de farklı dönemlerde koruma çabaları gösterilmiştir. Bu koruma çalışmaları sırasında dikkate alınacak sınırlamaların nasıl ve hangi kriterlerle yapılabileceği belirlenmiştir. Yapı malzemesi, iklim, gelenek ve etnik grupların bir örüntüsü olan AYVALIK Kent Merkezi Sit Alam taşıdığı kültür değerleri nedeniyle korunması gerekli bir tarihi çevredir. Bu çevrenin korunmasının tarihsel, kültürel, sosyal ve ekonomik yanlan vardır. 1800 yılından sonra yapılmış sivil mimarlık örnekleri ile hemen hemen hiç bozulmamış, eski karakterini koruyan bu kent dokusunun günümüz koşullarına uygun biçimde sağlıklaştırılması ve fonksiyon verilmesi, toplumun belli bir kesiminin belli bir devirde sosyal, ekonomik ve kültürel kalitesinin olduğu kadar toplumun tüm katları hakkında gelecek nesillere bilgi aktarma anlamında da korunması kültürel ve tarihsel bir gerekçe olmaktadır. Ayvalık ilçe merkezinde bulunan bu tür sivil mimarlık örneklerinin ve diğer kent öğelerinin birlikte korunması yalnız Ayvalığın değil tüm Anadolu insanının yaşam, gelenek ve inançlarına ait belgeleri koruma adına sosyal bir gerekçe olmaktadır. Henüz yapı kalitesini yitirmemiş bir binanın yıkılıp yerine yenisinin yapılması, ülke çapında giderek milyarlarca liralık bir kapitalin ziyanıdır. Fiziki planlamanın ekonomik X amacı olarak bu kapitalin ve buna bağlı olarak alt yapının sonuna kadar kullanılmasının sağlanması da ekonomik bir gerekçe oluşturmaktadır. Bu çalışmaların devamında Ayvalık merkez kentsel sit bölgesi için yapılacak olan koruma amaçlı planlama çalışmalarında göz önüne alınması gereken sorunlar, sorunlara yaklaşım biçimi ve koruma planlaması çalışmasında uygulanabilecek yöntemler belirlenmeye çalışılmış, bu nitelikte bir planlama çalışması için ilkeler ortaya konmuştur.